Samatya'ya tren var mı ?

Ilay

New member
Samatya’ya tren var mı? Bu sorunun peşine düşünce işler biraz karıştı

Geçenlerde İstanbul’da bir işim vardı. İşim bittiğinde akşamüstü olmuştu ve eve dönmeden önce Samatya’ya uğramaya karar verdim. Aslında amacım çok basitti: Birkaç saat yürümek, deniz kenarında oturmak, eski İstanbul’un o kendine has sokaklarında biraz kaybolmak.

Tam çıkacakken telefondan ulaşım uygulamasını açtım ve kendi kendime, “Samatya’ya tren var mı acaba?” dedim.

İşte bütün hikâye o cümleyle başladı.

Çünkü insan İstanbul’da ulaşım sorusu sorunca bazen yalnızca bir yere nasıl gideceğini öğrenmiyor. Şehrin geçmişine de istemeden dokunuyor.

Samatya’ya tren var mı?

Kısa cevap: Bugün Samatya adıyla bir Marmaray istasyonu bulunmuyor; fakat Samatya’ya ulaşım açısından kullanılan Kocamustafapaşa istasyonu, tarihsel olarak doğrudan Samatya durağıyla bağlantılı bir demiryolu geçmişinin devamı. Eski Sirkeci-Halkalı banliyö hattında “Samatya” adıyla bir istasyon vardı ve bu istasyonun adı daha sonra Kocamustafapaşa olarak değiştirildi. İstanbul Üniversitesi arşivindeki bir çalışmada da eski Samatya durağının Kocamustafapaşa adını aldığı belirtiliyor.

Ama benim asıl ilgimi çeken şey bu bilgi değildi.

Asıl mesele, “Samatya’ya tren var mı?” sorusunun neden insana bu kadar çok başka soru sordurmasıydı.

Trene binmeden önce başlayan küçük tartışma

Yanımda arkadaşım Murat vardı. Murat’ın karakterini bilen bilir; bir yere gideceksek önce rotayı çıkarır, aktarmaları hesaplar, yürünecek mesafeyi ölçer. Ona göre İstanbul’da kaybolmak romantik bir durum değil, kötü planlamanın sonucudur.

Telefonuna baktı.

“Önce Marmaray’a binelim,” dedi. “Sonra Kocamustafapaşa tarafında ineriz. Oradan yürürüz.”

Ben ise haritayı kapatıp:

“Hayır,” dedim. “Önce Samatya’nın kendisini bulalım. Sonra istasyonu buluruz.”

Murat bana baktı.

“İstasyon önce bulunur. Sonra semt.”

Yanımızdaki Elif güldü.

“İkiniz de yanlış yerden bakıyorsunuz,” dedi. “Samatya’yı yalnızca bir istasyon olarak düşünürseniz zaten kaçırırsınız.”

Elif’in böyle bir huyu vardı. Bir şeyin nasıl yapılacağından çok, o şeyin insanlar için ne ifade ettiğini düşünürdü.

Murat çözüm arıyordu.

Ben rotayı arıyordum.

Elif ise hikâyeyi.

Üçümüzün de haklı olduğunu sonradan anlayacaktım.

Kocamustafapaşa’ya doğru: Eski bir demiryolunun izinde

Trene bindiğimizde İstanbul’un günlük telaşı çoktan başlamıştı. Vagonun içinde herkes başka bir yere gidiyordu.

Bir öğrenci kulaklığını takmıştı.

Bir adam telefonundan iş mesajlarına bakıyordu.

Yaşlı bir kadın elindeki alışveriş torbasını ayağının dibine bırakmıştı.

Bir başka yolcu camdan dışarı bakıyordu.

Tren ilerlerken aklıma şu geldi:

Bu hattın üzerinden yalnızca bugünün İstanbul’u geçmiyordu.

Aynı güzergâhta onlarca yıl boyunca farklı insanların hayatları akmıştı.

Sirkeci-Halkalı banliyö hattının tarihi oldukça eski. Hattın elektrikli işletmeye geçişi 1955 yılının sonunda gerçekleşmiş, 1956’dan itibaren sinyalizasyonlu işletme başlamıştı. Daha eski dönemlere ait gazete arşivlerinde ise Samatya istasyonunun adı açıkça görülüyor. Örneğin 1942 tarihli bir tren tarifesinde Yeşilköy’den Sirkeci yönüne giden banliyö treninin Samatya durağından geçtiği görülüyor.

Yani bizim bugün sorduğumuz soru aslında yeni değildi.

“Samatya’ya tren var mı?”

Bu soru başka insanların ağzından onlarca yıl önce de çıkmıştı.

Belki bir işçi sabah işe yetişmek için sordu.

Belki bir öğrenci sınava giderken.

Belki bir anne çocuğuyla trene binerken.

Belki biri sevdiği insana yetişmek için.

Bir istasyonun gerçek tarihi bazen resmi açılış tarihlerinden değil, orada bekleyen insanlardan oluşuyor.

Samatya’nın adı neden değişti?

Kocamustafapaşa’da indiğimizde Murat hemen yönünü belirledi.

“Şu taraftan.”

Elif ise yaşlı bir adama sordu:

“Samatya’ya doğru mu gidiyoruz?”

Adam hafifçe gülümsedi.

“Evladım, burası zaten Samatya’nın kapısı sayılır.”

O cümle hepimizi durdurdu.

Çünkü harita başka bir şey söylüyordu, insan hafızası başka.

Modern ulaşım sistemlerinde istasyonların adı, haritanın kesinliğini sağlamak için önemlidir. Fakat mahalleler ve semtler böyle yaşamaz. Bir semtin sınırı, çoğu zaman belediye tabelasından çok insanların hafızasında çizilir.

Samatya da böyle bir yer.

Tarih boyunca farklı toplulukların yaşadığı, ibadet yerlerinin, meyhanelerin, dükkânların, fırınların, balıkçıların ve konutların yan yana bulunduğu İstanbul’un eski yerleşimlerinden biri.

Bu nedenle “Samatya’ya tren var mı?” sorusuna yalnızca “Kocamustafapaşa’da in” demek teknik olarak yeterli olabilir.

Ama İstanbul’u gerçekten anlamak için yeterli değildir.

Murat’ın planı, Elif’in sorusu

Sokaklara girdiğimizde Murat hâlâ telefonuna bakıyordu.

“Şurada bir meydan var,” dedi. “Önce oraya gidelim. Sonra sahile ineriz.”

Elif:

“Peki neden sahile iniyoruz?”

Murat:

“Çünkü Samatya orada.”

Elif:

“Bunu nereden biliyorsun?”

Murat bir an sustu.

Ben gülmeye başladım.

Murat da güldü.

İşte o anda aramızdaki küçük farkın aslında güzel bir şey olduğunu fark ettim.

Murat'ın yaklaşımı sonuç odaklıydı. Rotayı kuruyor, belirsizliği azaltıyor, elimizdeki bilgilerle en kısa yolu bulmaya çalışıyordu.

Elif ise insanları ve mekânı merkeze alıyordu. “Nereye gidiyoruz?” kadar “Neden oraya gidiyoruz?” sorusunu da önemsiyordu.

İkisini karşı karşıya koymak gereksizdi.

Çünkü hayatın içinde bazen çözüm gerekir, bazen de anlam.

Üstelik bunu kadınlar ve erkekler hakkında kesin yargılara dönüştürmek de doğru olmaz. İnsanların düşünme biçimleri cinsiyetten çok kişiliklerine, deneyimlerine, eğitimlerine ve içinde bulundukları koşullara göre değişebiliyor.
 
Üst