Deniz
New member
Burada şu soruyu sormak gerekiyor:
Gerçekten demir eksikliğimiz mi var, yoksa sadece demir açısından zengin bir yiyecek tüketmek mi istiyoruz?
Bu ikisi aynı mesele değil.
“Kan yapar” söylemi ne kadar doğru?
“Pekmez kan yapar” ifadesinin tamamen yanlış olduğunu söylemek de doğru olmaz; çünkü demir içeren bir gıda, toplam beslenmeye katkı sağlayabilir. Fakat bu ifade günlük dilde çoğu zaman olduğundan çok daha güçlü bir anlam taşıyor.
Örneğin kişi halsizlik hissediyor, pekmez tüketmeye başlıyor ve birkaç hafta içinde düzelme bekliyor. Oysa demir eksikliğinin nedeni yetersiz alım dışında kan kaybı, emilim sorunları veya başka tıbbi durumlarla ilişkili olabilir.
Üstelik demir eksikliği ile demir eksikliği anemisi aynı şey değildir. Bu nedenle sürekli yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı, baş dönmesi gibi belirtiler yaşayan bir kişinin yalnızca pekmez tüketerek kendisini tedavi etmeye çalışması doğru bir yaklaşım olmaz.
Özellikle kadınlarda adet kanaması nedeniyle demir ihtiyacının daha yüksek olması, gebelikte ihtiyacın ciddi şekilde artması gibi faktörler dikkate alınmalı. Erkeklerde ise açıklanamayan demir eksikliği varsa “biraz daha pekmez tüketeyim” demek yerine nedenin araştırılması daha önemli olabilir.
Dut pekmezini seçmek otomatik olarak en iyi seçim mi?
Bence hayır.
“En yüksek demir” ile “en iyi pekmez” kavramlarını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Dut pekmezi, elimizdeki TÜRKOMP örneklerinde demir açısından gerçekten dikkat çekiyor. Ancak bir besinin değerlendirilmesi sadece demir miktarına göre yapılmaz.
Örneğin dut pekmezinde 100 gram başına 1,57 mg demir bulunurken aynı üründe 65 gramdan fazla karbonhidrat ve 273 kcal enerji bulunuyor. Turcomp
İncir pekmezinde ise 1,37 mg demir yanında 159 mg kalsiyum ve 95 mg magnezyum bulunuyor. Turcomp
Yani “hangisi daha iyi?” sorusunun cevabı kişinin amacına göre değişebilir.
Demir açısından bakıyorsanız dut pekmezi öne çıkabilir. Ancak kahvaltıda dengeli beslenme açısından bakıyorsanız protein, lif, toplam enerji ve öğünün diğer bileşenlerini de hesaba katmak gerekir.
Bir başka sorun: İnternetteki rakamlar neden bu kadar farklı?
Bence forumlarda özellikle dikkat edilmesi gereken noktalardan biri bu.
Bir internet sitesinde keçiboynuzu pekmezinin çok yüksek demir içerdiği yazabilirken, resmi bir besin kompozisyon veri tabanında çok daha düşük bir değer görebiliyoruz.
Bunun birkaç nedeni olabilir: Ürünün yöresi, üretim yöntemi, hammadde, yoğunlaştırma derecesi, analiz yöntemi ve ürünün gerçek kompozisyonu.
Bu yüzden “100 gramında X mg demir var” şeklinde dolaşan her tabloyu doğrudan doğru kabul etmemek gerekiyor.
Benim için güvenilirlik açısından TÜRKOMP gibi resmi gıda kompozisyon veri tabanları, rastgele bir blog yazısından veya sosyal medya paylaşımından daha güçlü bir başlangıç noktası.
Ama TÜRKOMP verisinin de belirli ürün ve numunelere ilişkin olduğunu unutmamak gerekiyor. Bir yöredeki dut pekmezinin değeri başka bir üreticinin ürününün birebir aynısı olmak zorunda değil.
Peki pekmez demir eksikliği için yeterli mi?
Burada cevabım oldukça net: Tek başına yeterli olduğunu düşünmüyorum.
Pekmez, demir içeren bir besin olarak beslenmeye katkıda bulunabilir. Fakat demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi tanısı konmuş bir kişinin tedavisinin yerine geçmez.
NIH'nin verilerine göre demir ihtiyacı yaşa, cinsiyete ve gebelik gibi fizyolojik durumlara göre ciddi şekilde değişiyor. Diyet Takviyeleri Ofisi
Dolayısıyla “her gün pekmez yiyerek demir depolarımı doldururum” yaklaşımı fazla basitleştirici.
Dahası, demir eksikliği tespit edilmiş bir kişi için önemli olan sadece beslenme değil, eksikliğin nedenidir.
Bence burada en doğru yaklaşım şu: Pekmezi gıdalardan biri olarak değerlendirmek, ama tedaviyi pekmeze yüklememek.
Sonuç: En yüksek demir hangi pekmezde?
Mevcut TÜRKOMP verilerine baktığımızda dut pekmezi, özellikle Kemaliye/Erzincan örneği, 100 gramda 1,57 mg demir ile öne çıkıyor. Gümüşhane dut pekmezinde 1,53 mg, Manisa incir pekmezinde 1,37 mg demir bulunuyor. Zile pekmezi ise TÜRKOMP'un demir sıralamasında 1,60 mg ile bunların da biraz üzerinde yer alıyor. Turcomp+2Turcomp+2
Dolayısıyla tek bir isim vermek gerekirse, “demir açısından en yüksek pekmez kesinlikle keçiboynuzudur” demek yerine, mevcut resmi verilere göre Zile pekmezi ve bazı dut pekmezlerinin öne çıktığını söylemek daha kanıta dayalı.
Bence asıl çıkarılması gereken sonuç ise bundan daha önemli:
Pekmezi demir ilacı gibi görmemek gerekiyor.
Bir ürünün demir içeriği kadar demirin hangi formda olduğu, ne kadar tüketildiği, vücudun ne kadarını emebildiği ve kişinin genel beslenmesi önemli.
Üstelik burada düşünmeye değer birkaç soru var:
Demir almak için neden sadece pekmeze odaklanıyoruz?
Bir pekmezin 100 gramındaki demiri konuşurken, gerçekten günlük tükettiğimiz miktarı neden hesaba katmıyoruz?
Bir ürünün internette “demir deposu” diye tanıtılması ile resmi analiz sonuçları arasında fark varsa hangisine güvenmeliyiz?
Ve belki de en önemlisi:
Amacımız gerçekten daha fazla demir almak mı, yoksa demir eksikliğinin nedenini çözmek mi?
Bence ikinci soru çok daha önemli. Pekmez sofrada yerini koruyabilir; fakat onu mucizevi bir tedaviye dönüştürmeden, veriye bakarak ve bütün beslenmeyi değerlendirerek tüketmek çok daha akılcı.
Demir açısından bakıldığında ise mevcut resmi veriler, popüler söylemlerin aksine dut ve bazı üzüm pekmezlerinin yanı sıra Zile pekmezinin de dikkat çekici olduğunu, keçiboynuzu pekmezinin ise demir bakımından otomatik olarak “en zengin” kabul edilemeyeceğini gösteriyor. Turcomp+1
Gerçekten demir eksikliğimiz mi var, yoksa sadece demir açısından zengin bir yiyecek tüketmek mi istiyoruz?
Bu ikisi aynı mesele değil.
“Kan yapar” söylemi ne kadar doğru?
“Pekmez kan yapar” ifadesinin tamamen yanlış olduğunu söylemek de doğru olmaz; çünkü demir içeren bir gıda, toplam beslenmeye katkı sağlayabilir. Fakat bu ifade günlük dilde çoğu zaman olduğundan çok daha güçlü bir anlam taşıyor.
Örneğin kişi halsizlik hissediyor, pekmez tüketmeye başlıyor ve birkaç hafta içinde düzelme bekliyor. Oysa demir eksikliğinin nedeni yetersiz alım dışında kan kaybı, emilim sorunları veya başka tıbbi durumlarla ilişkili olabilir.
Üstelik demir eksikliği ile demir eksikliği anemisi aynı şey değildir. Bu nedenle sürekli yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı, baş dönmesi gibi belirtiler yaşayan bir kişinin yalnızca pekmez tüketerek kendisini tedavi etmeye çalışması doğru bir yaklaşım olmaz.
Özellikle kadınlarda adet kanaması nedeniyle demir ihtiyacının daha yüksek olması, gebelikte ihtiyacın ciddi şekilde artması gibi faktörler dikkate alınmalı. Erkeklerde ise açıklanamayan demir eksikliği varsa “biraz daha pekmez tüketeyim” demek yerine nedenin araştırılması daha önemli olabilir.
Dut pekmezini seçmek otomatik olarak en iyi seçim mi?
Bence hayır.
“En yüksek demir” ile “en iyi pekmez” kavramlarını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Dut pekmezi, elimizdeki TÜRKOMP örneklerinde demir açısından gerçekten dikkat çekiyor. Ancak bir besinin değerlendirilmesi sadece demir miktarına göre yapılmaz.
Örneğin dut pekmezinde 100 gram başına 1,57 mg demir bulunurken aynı üründe 65 gramdan fazla karbonhidrat ve 273 kcal enerji bulunuyor. Turcomp
İncir pekmezinde ise 1,37 mg demir yanında 159 mg kalsiyum ve 95 mg magnezyum bulunuyor. Turcomp
Yani “hangisi daha iyi?” sorusunun cevabı kişinin amacına göre değişebilir.
Demir açısından bakıyorsanız dut pekmezi öne çıkabilir. Ancak kahvaltıda dengeli beslenme açısından bakıyorsanız protein, lif, toplam enerji ve öğünün diğer bileşenlerini de hesaba katmak gerekir.
Bir başka sorun: İnternetteki rakamlar neden bu kadar farklı?
Bence forumlarda özellikle dikkat edilmesi gereken noktalardan biri bu.
Bir internet sitesinde keçiboynuzu pekmezinin çok yüksek demir içerdiği yazabilirken, resmi bir besin kompozisyon veri tabanında çok daha düşük bir değer görebiliyoruz.
Bunun birkaç nedeni olabilir: Ürünün yöresi, üretim yöntemi, hammadde, yoğunlaştırma derecesi, analiz yöntemi ve ürünün gerçek kompozisyonu.
Bu yüzden “100 gramında X mg demir var” şeklinde dolaşan her tabloyu doğrudan doğru kabul etmemek gerekiyor.
Benim için güvenilirlik açısından TÜRKOMP gibi resmi gıda kompozisyon veri tabanları, rastgele bir blog yazısından veya sosyal medya paylaşımından daha güçlü bir başlangıç noktası.
Ama TÜRKOMP verisinin de belirli ürün ve numunelere ilişkin olduğunu unutmamak gerekiyor. Bir yöredeki dut pekmezinin değeri başka bir üreticinin ürününün birebir aynısı olmak zorunda değil.
Peki pekmez demir eksikliği için yeterli mi?
Burada cevabım oldukça net: Tek başına yeterli olduğunu düşünmüyorum.
Pekmez, demir içeren bir besin olarak beslenmeye katkıda bulunabilir. Fakat demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi tanısı konmuş bir kişinin tedavisinin yerine geçmez.
NIH'nin verilerine göre demir ihtiyacı yaşa, cinsiyete ve gebelik gibi fizyolojik durumlara göre ciddi şekilde değişiyor. Diyet Takviyeleri Ofisi
Dolayısıyla “her gün pekmez yiyerek demir depolarımı doldururum” yaklaşımı fazla basitleştirici.
Dahası, demir eksikliği tespit edilmiş bir kişi için önemli olan sadece beslenme değil, eksikliğin nedenidir.
Bence burada en doğru yaklaşım şu: Pekmezi gıdalardan biri olarak değerlendirmek, ama tedaviyi pekmeze yüklememek.
Sonuç: En yüksek demir hangi pekmezde?
Mevcut TÜRKOMP verilerine baktığımızda dut pekmezi, özellikle Kemaliye/Erzincan örneği, 100 gramda 1,57 mg demir ile öne çıkıyor. Gümüşhane dut pekmezinde 1,53 mg, Manisa incir pekmezinde 1,37 mg demir bulunuyor. Zile pekmezi ise TÜRKOMP'un demir sıralamasında 1,60 mg ile bunların da biraz üzerinde yer alıyor. Turcomp+2Turcomp+2
Dolayısıyla tek bir isim vermek gerekirse, “demir açısından en yüksek pekmez kesinlikle keçiboynuzudur” demek yerine, mevcut resmi verilere göre Zile pekmezi ve bazı dut pekmezlerinin öne çıktığını söylemek daha kanıta dayalı.
Bence asıl çıkarılması gereken sonuç ise bundan daha önemli:
Pekmezi demir ilacı gibi görmemek gerekiyor.
Bir ürünün demir içeriği kadar demirin hangi formda olduğu, ne kadar tüketildiği, vücudun ne kadarını emebildiği ve kişinin genel beslenmesi önemli.
Üstelik burada düşünmeye değer birkaç soru var:
Demir almak için neden sadece pekmeze odaklanıyoruz?
Bir pekmezin 100 gramındaki demiri konuşurken, gerçekten günlük tükettiğimiz miktarı neden hesaba katmıyoruz?
Bir ürünün internette “demir deposu” diye tanıtılması ile resmi analiz sonuçları arasında fark varsa hangisine güvenmeliyiz?
Ve belki de en önemlisi:
Amacımız gerçekten daha fazla demir almak mı, yoksa demir eksikliğinin nedenini çözmek mi?
Bence ikinci soru çok daha önemli. Pekmez sofrada yerini koruyabilir; fakat onu mucizevi bir tedaviye dönüştürmeden, veriye bakarak ve bütün beslenmeyi değerlendirerek tüketmek çok daha akılcı.
Demir açısından bakıldığında ise mevcut resmi veriler, popüler söylemlerin aksine dut ve bazı üzüm pekmezlerinin yanı sıra Zile pekmezinin de dikkat çekici olduğunu, keçiboynuzu pekmezinin ise demir bakımından otomatik olarak “en zengin” kabul edilemeyeceğini gösteriyor. Turcomp+1